چنان كه از انور پاشا وزير جنگ شنيدم ميگفت بعد از جنگ بالكان براى ما بيش از هشتاد هزار تفنگ كه قابل به كار بردن باشد باقى نمانده بود اكنون آن هشتاد به هشتصد هزار رسيده است بديهى است ترقيات قشون عثمانى در سالهاى آخر همه بواسطه همراهى دولت آلمان است كه تركان جوان را بتوسعه دادن دائره نظامى تشويق نموده لوازم كار را از هرجهت براى آنها فراهم آورده باميد آنكه در روز مبارزه با دشمن از وجود تركان سلحشور كه باستقبال مرگ ميروند استفاده نمايد و اكنون هم امور نظامى عثمانى را تحت نظر عالى خود گرفته است . گويند در ابتداى جنگ عمومى بسلطانحميد مخلوع اطلاع دادند دولت داخل جنگ خواهد شد از روى حيرت گفت سبحان اللّه در يكسال سه جنگ مرادش جنگ بالكان و جنگ طرابلس و جنگ عمومى بوده است . خلاصه تركان جوان بحمايت دولت آلمان قسمت نظامى خود را نيكو اداره كرده و با اينحال داخلهء مملكت را هم تا آنجا كه توانسته منظم نگاهداشته‌اند . ارزاق عمومى همه چيز به قدر كفايت هست اما گران و اين گرانى تا يك اندازه مستند است بپولى كه دادوستد مىشود چه دولت عثمانى كاغذى منتشر نموده است بجاى طلا و نقره به اين قرار كه بعد از جنگ و گذشتن ششماه تا يكسال يا دو سال عوض آنها را طلا بپردازد اداره ديون عمومى اين شرط را تعهد نموده در اين صورت در شهر استانبول بهيچوجه دادوستد طلا و نقره نميشود حتى پول خورده نيكل هم به زحمت براى رفع حاجت بدست آورده مىشود به اين واسطه كار معاملات مشكل شده است بالاخره حكومت مجبور شده يكقروش كاغذى و بالاتر هم نشر دهد و به اين تدبير گشايشى در دادوستدها شده و در همين حال كه رنگ طلا و نقره در هيچ كجا ديده نميشود و صرافخانها به كلى مسدود است باز در زير پردهء نازكى نوتهاى كاغذى با يك ثلث يا بيشتر تفاوت قيمت به طلا و نقره تبديل ميگردد . دولت عثمانى بدولت زمانى نظر دارد كه تا كنون بيطرف مانده است كه اگر داخل جنگ بشود شايد در اوضاع عمومى جنگ بىاثر نباشد زيرا قوهء او اگرچه كم است و لكن تازه نفس و كارآمد است و ديگر بدولت يونان كه آن هم بيطرف